عباس قديانى

66

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

ابن المقفع ابن المقفع از ايرانيان زردشتى است كه از اهالى شهر گور ( فيروزآباد كنونى ) در فارس بود ؛ نخست « داذبه » نام داشت . پدرش « داذگشسب » از طرف حجاج بن يوسف ثقفى حاكم عراقين عامل خراج فارس گرديد . چون در امور مالى دقت نكرد حجاج دستور داد به قدرى وى را زدند كه دستش شكست و ناقص شد . به همين سبب در ميان عرب به مقفع يعنى دست شكسته ( يا كسى كه دستش مىلرزد ) معروف گشت . تولد وى را در حدود سال 104 هجرى قمرى مىدانند . ابن مقفع در جوانى پيرو آيين زردشتى بود و چندى در بصره نزد يزيد بن عمر كه در سال 128 هجرى قمرى به حكومت عراق منصوب شده بود مىزيست . سپس كاتب پسر او به نام داود شد . در سال 132 هجرى قمرى كه آغاز خلافت بنى عباس است حاكم مذكور توسط عباسيان كشته شد و عبد الله بن مقفع در خدمت عيسى بن على عبد الله عموى منصور ، خليفهء دوم عباسى و برادر او سليمان كه حاكم بصره بود وارد گرديد و به دين مقدس اسلام مشرف شد و از آن زمان به بعد به ابو محمد عبد الله مقفع المبارك معروف گشت . چندى نزد سليمان و عيسى ماند ، و تا سال 139 ه . ق . كه سليمان حاكم بصره بود در خانوادهء ايشان به سر مىبرد . به تعليم پسران اسماعيل بن على برادر سليمان اشتغال داشت و در همان خانواده نيز علم فصاحت عربى را فراگرفت . در سال 137 يا 139 ه . ق . عبد الله بن على عموى ديگرى منصور خليفه كه برادر عيسى و سليمان بود بر منصور خروج كرد و چون از سپاهيان خليفه شكست خورد به بصره نزد برادران خود آمد و برادرانش از او نزد منصور شفاعت كردند ، خليفه شفاعت آنها را پذيرفت و مقرر شد كه در آن باب امان‌نامه‌اى نوشته شود . برادران عبد الله نوشتن امان‌نامه را به ابن مقفع محول كردند . چون وى در تأكيد امان‌نامه مبالغه زياد كرد از خود كينه‌اى در دل خليفه پديد آورد به همين سبب هنگامى كه سفيان بن معاويه بن يزيد به‌جاى سليمان حاكم بصره شد به غرض شخصى يا به‌قولى به اشارهء خليفه ، ابن مقفع را به اتهام مانوى بودن دست و پا بزند و در تنورى سوزاند - سال 141 يا 142 ه . ق . ابن مقفع از فصحاى درجهء اول زبان عربى بود و شعر هم مىگفت . وى چندين كتاب را از پهلوى به عربى ترجمه كرد كه از آن جمله مىتوان از : آيين‌نامه ، مزدك‌نامه ، تاج در سيرت انوشيروان ، الادب الكبير و الادب الصغير و . . . را نام برد . ابن النّديم « ابو الفرج محمد بن اسحق بن ابى يعقوب النديم الورّاق » . در 297 ه . ق . متولد شد ، ولى در باب تاريخ فوتش روايات مختلف است . چنان كه سنهء 378 و 385 و 392 ه . ق . را ذكر كرده‌اند . از تأليفات او « كتاب الفهرست » است كه حاوى اطلاعات مبسوطى راجع به كتب و خطوط دورهء ساسانى مىباشد . اين كتاب را « فهرس العلوم » نيز ناميده‌اند . ابن بابويه محمد بن على بابويه از مردم قم و يكى از بزرگترين علماى شيعه است و چون اهل حديث شيعه به منقولات وى اطمينان و اعتماد دارند او را به شيخ صدوق ملقب كرده‌اند . شيخ صدوق در احاديث و اخبار و رجال تبحر